وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ قالَ وَ مَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِیلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ.
و یاد كن آنگاه كه ابراهیم گفت: پروردگارا این شهر را شهرى امن قرار ده، و اهلش را البته آنان كه خدا و روز قیامت مۆمن هستند از هر نوع میوه و محصول روزى عنایت كن، خدا فرمود: «دعایت را درباره اهل ایمان اجابت كردم» ولى به كافران بهره اندكى خواهم داد، سپس آنان را به عذاب آتش مىكشانم و عذاب آتش بد بازگشتگاهى است.
شاید بتوان از آیه شریفه، یا از آنچه كه برخى از تاریخ نویسان نوشتهاند به دست آورد كه سرزمین مكه پیش از دعاى حضرت ابراهیم منطقه اى نا امن و محل تاخت و تاز قبایل، و عرصه قتل و غارتگرى بوده، ولى به دعاى حضرت ابراهیم علیه السلام كه دعائى برخوردار از اجابت است به شهرى امن و منطقهاى آرام تبدیل شد.
بی تردید اگر به دعاى ابراهیم امنیت منطقه تحقق نمی یافت سفر به سوى آن سرزمین ملكوتى به ویژه براى انجام مناسك حج میّسر نبود، و اهل ایمان از بهره بردن از مناسك و ثواب عظیم زیارت و عبادت در آن منطقه مقدس محروم میشدند.
امنیت شهر مكه به دعاى حضرت ابراهیم و اجابت حق تا قیامت برقرار است، و هر ظالم و ستمگرى به قصد تجاوز و ناامن كرن آن مكان مقدس به حركت آید به عذاب خدا و انتقام حق دچار میگردد، چنان كه ابرهه و پیل سوارانش به اراده خدا هنگام حمله به مكه نابود شدند و حرم از ناامنى در مصونیت قرار گرفت.
راستى دعاى مۆمن واقعى چه اندازه با ارزش است، كه به قله اجابت مىنشیند، و میلیونها نفر در طول تاریخ از آن دعا بهرهمند مىگردند.
ابراهیم براى منطقهاى درخواست رزق فراوان و انواع محصولات و رونق اقتصادى كرد كه خود از آنجا به وادى غیر ذى زرع یاد كرد، و مشاهده نمود كه منطقه را جز حرارت سخت خورشید، و كوههاى خشن، و درهاى خشك، و ریگزارهاى فراوان محاصره نكرده است، ولى امروز مشاهده مىشود كه به دعاى حضرت ابراهیم منطقه حرم از شهرهاى آباد دنیا، و داراى ساختمانها و خیابانها و تونلهاى زیبا، و محل زندگى هزاران نفر محلى، و شهرى پر از محصولات در همه فصول براى پذیرائى از میلیونها زائر در هر سال است.
به اعتقاد گروهى از اهل دل دعاى ابراهیم نسبت به رزق شامل دو رزق مادى و معنوى است، كه از رزق مادى همه انسانها بهرهمندند و از رزق معنوى فقط اهل ایمان داراى نصیب هستند.
در هر صورت اجابت دعاى ابراهیم نسبت به امنیت منطقه، و فراوانى رزق در تحقق مكتب توحیدى و نشر آن مۆثر بوده و از زمان شهر شدن آن محل نورانى، و سرازیر شدن انواع محصولات به آن حریم مقدس تعداد بىشمارى از بركت آن منطقه اهل ایمان و عمل صالح شدند، و میلیونها نفر تا به امروز آن وادى امن را زیارت و به مناسك حج و عبادات خالصانه موفق شده راه قرب به سوى حق را پیموده و درهاى بهشت را به روى خود باز كردند، و این جریان تا برپا شدن روز قیامت بخواست حضرت حق ادامه دارد.
با آن كه بیتالمقدس و دیگر شهرها و مراكز عبادت، پیوسته در معرض حمله فاتحین و خرابى خرابكاران بوده است، لطف خداوند و نفوذ معنوى این خانه در دلها، و تا حدى دور بودنش از نظرها منشأ امنیت آن شد، و به دور از دسترس حوادث ماند، امنیت موجب رفت و آمد اموال تجارتى و بارانداز ثمرات پیش از اسلام و پس از آن گردید
كشف الاسرار میبدى دربارهى دعاى ابراهیم نسبت به امنیت مكه مىگوید:
این دعاى خلیل هم از روى ظاهر بود، هم از روى باطن: از روى ظاهر آن است كه گفت: خدایا هر كه در این شهر باشد وى را ایمن گردان بر تن و مال خویش، و دشمن را بر وى مسلط مكن، و از روى باطن گفت: بارخدایا هر كه در این شهر شود او را از عذاب خود ایمن گردان و به آتش قطیعت مسوزان.
از رسول خدا روایت شده است:
«ان الله عزوجل یلحظ الى الكعبة فى كل عام لحظة و ذلك فى لیلة النصف من شعبان فعند ذلك تحنّ القلوب الیه و یفد الیه الوافدون:»
خداى عزوجل در هر سال یك نظر به كعبه مىاندازد، و زمان نظر انداختنش شب پانزدهم شعبان است، از بركت این نظر قلوب مۆمنان با اشتیاق به جانب كعبه توجه مىكند، و كاروانها به سوى آن سفر مىنمایند. یك نظر كه ربالعالمین به كعبه كرد چندان شرف یافت كه مطاف جهانیان گشت و مأمن خلقان، پس بنده مۆمن كه به شبانهروز سیصد و شصت نظر از حق جلجلاله نصیب وى آید شرف و امن وى را خود چه نهند و چه اندازه پدید كنند؟ « كشف الاسرار ج 1 ص 365»
این احكام محیط حرم است تا چهار فرسخ در همه اوان سال چه در موسم حج و چه در غیر موسم- براى همه كس- چه حاج و چه غیر حاج، چه محرم و چه غیر محرم، در سراسر ایام سال براى هر بالغ عاقل این حدود انضباطات هست. « آفاق كعبه 38»
در خاتمه یك بار دیگر توجه مىدهم كه «دعاى ابراهیم به اجابت رسید، شهر مكه در میان قبایل غارتگر عرب و دنیاى پر آشوب آن روز پیوسته محل امن گردید، چنان كه هیچ غارتگر و فاتحى بر آن دست نیافت، تنها درهاى آن در روز فتح مكه بدون كمترین خونریزى و رسیدن آسیب به كسى و چیزى به روى پیامبر اسلام باز شد تا عهد ابراهیم را انجام دهد و آن را از آلودگى شرك و بتها پاك گرداند.
با آن كه بیتالمقدس و دیگر شهرها و مراكز عبادت، پیوسته در معرض حمله فاتحین و خرابى خرابكاران بوده است، لطف خداوند و نفوذ معنوى این خانه در دلها، و تا حدى دور بودنش از نظرها منشأ امنیت آن شد، و به دور از دسترس حوادث ماند، امنیت موجب رفت و آمد اموال تجارتى و بارانداز ثمرات پیش از اسلام و پس از آن گردید.
أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً یُجْبى إِلَیْهِ ثَمَراتُ كُلِّ شَیْءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا.
آیا ما آنانرا در حرم امنى جاى ندادیم كه همواره «در همه فصول سال» هر نوع میوه و محصولى كه رزقى از سوى ماست به سوى آن گردآورى مىشود؟
اگر مانند اهل عرفان بلد آمن را تاویل نمائیم، یا به نفوس ایمانى تعمیم دهیم، مىتوان گفت: نفوسى كه در امنیت ایمان قرار گیرد از همه ثمرات معنوى قوا و ادراكات خود پیوسته و غیر محدود بهره مىگیرد، ولى كافران بهره و نصیبشان از این گونه ثمرات محدود و منقطع است. « پرتوى از قرآن 302»
كشف الاسرار میبدى دربارهى دعاى ابراهیم نسبت به امنیت مكه مىگوید: این دعاى خلیل هم از روى ظاهر بود، هم از روى باطن: از روى ظاهر آن است كه گفت: خدایا هر كه در این شهر باشد وى را ایمن گردان بر تن و مال خویش، و دشمن را بر وى مسلط مكن، و از روى باطن گفت: بارخدایا هر كه در این شهر شود او را از عذاب خود ایمن گردان و به آتش قطیعت مسوزان
اشتراك مۆمن و كافر در رزق دنیوى
احتمال داده مىشود از آنجا كه ابراهیم دانست خداى بزرگ عهد امامت را در ستمگران قرار نمىدهد:
لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ « بقره 124»
به نظرش رسید در مسئله درخواست روزى و رزق براى ساكنان آینده حرم فقط براى اهل ایمان خواستار رزق باشد، تا بىدینان و ناسپاسان كه مردمى آلوده و تبهكارند از زندگى در منطقه حرم محروم باشند، و فقط اهل ایمان در آن عرصه مبارك و مقدس خیمه زندگى برپا كنند، ولى سنت و روش رحمانیه حضرت حق كه شامل همه موجودات اعم از بىجان و جاندار و حیوان و انسان است اقتضا دارد كه رزق و روزى را نصیب همه جانداران و مخلوقات كند، و درخواستى را در زمینه محروم كردن غیر مۆمن از رزق و روزى نپذیرد، لذا از اجابت درخواست ابراهیم نسبت به كافران دائر بر این كه در آن منطقه به آنان روزى داده نشود امتناع فرمود و به ابراهیم خطاب كرد من به كافران بهره اندكى از امور مادى عنایت مىكنم، و سفرهى آنان را با رزق كمى رنگین مىنمایم، كه آن رزق فقط در جهت حیات مادى آنان كاربرد دارد، و سودى نسبت به آخرت آنان نخواهد داشت، چون در عذاب كافران شتابى ندارم، پس از پایان مهلت عمرشان و اجل معینشان آنان را به عذاب دوزخ مىكشانم دوزخى كه بد جایگاهى است.
این مۆمنان هستند كه رزق خدا را سپاس مىگذراند، و به شكرگذارى برمىخیزند، و نعمتهاى حق را در مسیر حق مصرف مىكنند و با انرژى گرفتن از روزى و رزق خدا به عبادت حق و خدمت به خلق اقدام مىنمایند و از این طریق سعادت دنیا و آخرت خود را تامین مىكنند.
نعمتهاى مادى از چنان ارزشى برخوردار نیستند كه حضرت حق عقاب كافران را در دنیا محروم كردنشان از رزق و روزى قرار دهد، كرم و عنایت و لطف و آقائى او و به ویژه رحمت رحمانیهاش اقتضا دارد كه به هر موجود زندهاى فرا خور حالش رزق و روزى عنایت كند و او را از نعمتهاى مادى بهرهمند فرماید.
منبع : کتاب تفسیر حكیم جلد چهارم ؛ حضرت آیت الله حسین انصاریان
:: موضوعات مرتبط:
نگاهی به قرآن،
آیه های قرآن،
جلوه هایی از نور قرآن،
قرآن پژوهى .،
سیری در قرآن
:: برچسبها:
دعا,
ابراهیم,
امنیت,
اقتصاد
